BAZA
DRZEWORYTÓW

Baza Danych

00000761
materiał (podłoża): papier
technika: drzeworyt wzdłużny
tech. zdobnicza: kolorowanie ręczne
wymiary: 28,3 x 16,7 cm
datowanie odbitki drzeworytniczej: 1801-1841
opis: Kompozycja dwustrefowa. Scena górna zajmuje 4/5 obrazka. Przedstawiono tam po prawej - wizerunek św. Anny, po lewej - Najświętszej Marii Panny w koronie na głowie. Pośrodku siedzi Dzieciątko Jezus, trzymające w prawej ręce jabłko królewskie, lewą dłonią czule dotykające brody Babki, ku której jest zwrócone. Obie postacie niewieście są odziane w kwieciste płaszcze, stopy na wspierają niewielkim kawałku murawy. Głowę św. Anny w welonie i głowę Marii z włosami opadającymi na ramiona otaczają okrągłe aureole. Podobna aureola otacza główkę Jezusa. Pomiędzy głowami, w glorii otoczonej promieniami, widnieje Duch Święty ukazany w postaci gołębia. Nad nim rozmieszczono kuliste obłoki. Po bokach, a także u dołu, u stóp postaci rozmieszczono symetrycznie anielskie uskrzydlone główki. Tło wypełniono deseniem z naprzemiennie zakomponowanych poziomych linii i krótkich kresek. Od strefy dolnej zajmującej 1/5 obrazka, oddziela opisaną strefę poziomy pasek wyznaczony poziomymi liniami. Umieszczono tu inskrypcję poprzedzoną czarnym prostokątem. Część liter jest wykonana w odbiciu lustrzanym, a litera „S” zastępuje „Z” w słowie „obraz”. Poniżej ukazano po prawej grupę czterech pielgrzymów (dwóch klęczących z chorągwiami w rękach, dwóch z innymi przedmiotami trzymanymi w pionie). Kierują się ku budowlom sakralnym z trzema krzyżami na wieżach, od których oddziela ich przydrożny krzyż z łukiem promieni. Obraz pokolorowano farbami wodnymi. Ugrowe są suknie św. Anny i Marii, część promieni wokół Ducha Świętego, obłoków i szat aniołów, ziemia po której wędrują pątnicy, ich szaty i promienisty łuk wydobywający się z przydrożnego krzyża. Niebieskie: anielskie skrzydła, fragmenty szat postaci, chorągwie trzymane przez pątników i budowla, do której wędrują. Cynobrowe: płaszcze niewiast, promienie i część obłoków wokół Ducha Świętego.
motyw ikonograficzny: anioł , chorągiew kościelna , Duch Święty , Dzieciątko Jezus , klasztor , korona , krzyż przydrożny , Maria , pielgrzym , święta Anna Przyrowska , święta Anna Samotrzecia
napisy i znaki: OBRASSAN:NIC.VDOWNIPRZIROWSKI , (nad dolną sceną)
numer inwentarza: ECT.3108
uwagi: W miejscowości Święta Anna pod Przyrowem w pobliżu Częstochowy znajduje się od końca XIV w. późnogotycka figura z drewna lipowego reprezentująca typ przedstawień zwany św. Anną Samotrzeć. W końcu XV w. w lesie przyrowskim miały miejsce kilkukrotne objawienia św. Anny: wieśniaczce poszukującej zagubionego bydła, następnie pasterzowi. Wieść o nich rozeszła się po okolicy, a gdy na miejscu pojawiła się figura, rozpoczął się trwający do dziś żywy kult świętej. W 1499 r. postawiono na miejscu objawień krzyż, niebawem też z fundacji Pawła Odrowąża Czernego wzniesiono drewniany kościół odpustowy, przebudowany w 1556 roku. W 1609 r. przybyli tu z Poznania franciszkanie obserwanci (bernardyni). Do 1617 r. wznieśli barokowy kościół, a w 1634 r. został ukończony budynek klasztorny. W kaplicy św. Anny w 1773 r. powstał ołtarz poświęcony świętej. Bernardyni przez 250 lat opiekowali się sanktuarium, od 1869 roku strażniczkami tego miejsca są siostry Dominikanki. Do Przyrowa w przeszłości przybywali pielgrzymi ze Śląska, Małopolski i Podhala. Współcześnie są to pątnicy ze wszystkich zakątków Polski, w tym uczestnicy pieszych pielgrzymek na Jasną Górę. Do św. Anny Samotrzeciej zwracają się zwłaszcza bezdzietne małżeństwa pragnące potomstwa. Odpust ku czci św. Anny, przypada 26 lipca. Dla pielgrzymów powstawały obrazy, w XIX w. głównie w pobliskich warsztatach malarzy częstochowskich. Malarze ludowi wzorowali się na grafice dewocyjnej, która ukazywała scenę cudownego pojawienia się wizerunku na ściętym pniu lipy. Kult św. Anny szeroko rozpowszechnił się, a wzór ikonograficzny ukazujący św. Annę Przyrowską pojawił w polskiej sztuce ludowej wielu regionów. Drzeworyt pochodzi z kolekcji Józefa Gwalberta Pawlikowskiego (1793-1852)- mecenasa sztuki i kolekcjonera, działacza gospodarczego i politycznego, syna założyciela zbiorów sztuki w Medyce, które sam znacznie powiększył. Wśród różnorodnych zbiorów J. G. Pawlikowskiego znalazła się również unikatowa kolekcja 143 drzeworytów ludowych. Stanowi ona niezwykle cenny i pionierski zasób, a jej twórca należy do pierwszych zbieraczy, który – gromadząc „starożytności ojczyste” – umiał skierować uwagę na niedoceniane przez jemu współczesnych prace ludowych i prowincjonalnych artystów. Tworzona była od lat 30. do 50. XIX wieku, czyli w okresie, kiedy działali ostatni już drzeworytnicy, wykonujący swe usługi dla ludności wiejskiej. Tworząc kolekcję ludowych drzeworytów, Pawlikowski korzystał z pomocy Kajetana Wincentego Kielisińskiego (1810-1849), rysownika i rytownika, przez pewien czas opiekuna zbiorów medyckich. W czasie swoich wędrówek po Galicji, Mazowszu, Lubelszczyźnie czy Wielkopolsce nabywał on grafiki między innymi od drzeworytników i sprzedawców dewocjonaliów. Kilka drzeworytów ludowych pozyskanych zostało także przez Teofila Żebrawskiego w latach 1845-1851, również współpracującego z Pawlikowskim, który cały swój zbiór w 1849 roku przeniósł z Medyki do Lwowa. W 1921 roku spuścizna po Józefie Gwalbercie Pawlikowskim, trafiła do Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, przekazana tam przez wnuka, Jana Pawlikowskiego. Po II wojnie pozostałe we Lwowie zbiory weszły w skład Biblioteki Akademii Nauk USRR, która po odzyskaniu niepodległości przez Ukrainę przemianowana została na Lwowską Narodową Naukową Bibliotekę Ukrainy im. Wasyla Stefanyka. Drzeworyty ludowe przechowywane są w Oddziale Sztuki Biblioteki, w Pałacu Baworowskich we Lwowie. Odbitka o dawnym numerze inwentarza: 813.
fotografia: Merduch, Jurij , 2013
opracowanie dokumentu: Mosio, Grażyna, 2013.08.13,
instytucja: Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie
.
.
Moja galeria / Loguj
Login
Hasło
Midas Browser
Powered by Midas Browser ©