BAZA
DRZEWORYTÓW

Baza Danych

00000766

Chrystus na krzyżu

warianty tytułu: Ukrzyżowany z Marią i świętym Janem Ewangelistą

odbitka graficzna

materiał (podłoża): papier
technika: drzeworyt wzdłużny
wymiary: 36,8 x 29,5 cm
datowanie klocka drzeworytniczego: 1751?-1800? datowanie odbitki graficznej: około 1850
opis: Pośrodku na krzyżu, z czaszką Adama i skrzyżowanymi piszczelami u dołu, a także esowatym titulusem z napisem „I.N.R.I.” na pionowej belce u góry, skrwawione ciało Chrystusa. Biodra Ukrzyżowanego okrywa perizonium zawiązane na prawym boku. Głowa w koronie cierniowej, z nimbem w postaci trzech wiązek promieni jest zwieszona na prawe ramię. Po lewej stronie, stoi Matka Boska Bolesna ukazana en face, z prawą ręką wzniesioną do góry i lewą, złożoną na piersi. Po prawej stronie – św. Jan Ewangelista z głową skierowaną w stronę Ukrzyżowanego. Jego lewa ręka jest wzniesiona, z dłonią na wysokości ramienia, a prawa złożona na piersi. W tle, od lewej widnieje wzgórze z dwoma krzyżami i budynkami stojącymi poniżej, a dalej kolejne budowle Jerozolimy: niskie domostwa, wieża z krenelażem, budowla z chorągwią na dwuspadowym dachu, budowla z niską kopułą, a po prawej: niewielkie domy na wzgórzu i kolejne budynki stojące u jego stóp. Nad głowami postaci kłębią się obłoki, wypełniające też górne narożniki kompozycji. Z nich wyłaniają się: po lewej wpisany w koło półksiężyc o antropomorficznych cechach, a po prawej ciemne koło słońca. Otaczają je białe kręgi o zygzakowatych brzegach i promieniste aureole skomponowane z krótszych i dłuższych kresek. Nad poprzeczną belką krzyża, nad dłońmi Chrystusa ukazano uskrzydlone główki aniołków, zaś obok poziome pasy z równoległych kresek. U dołu, kompozycję opatrzono pasem, na którym widnieje czarna inskrypcja zakończona przypuszczalnie inicjałami wykonawcy klocka drzeworytniczego: „WIZERVNEKPANAIEZV SA V: PANIMARIiW KRAKOWIE Pz”. Kompozycję w formie prostokąta stojącego otacza obramowanie z dwóch równoległych linii : cieńszej i grubszej. Drzeworyt został odciśnięty nierównomiernie, stąd dolna część po lewej jest bledsza.
motyw ikonograficzny: anioł , architektura , Chrystus na krzyżu , czaszka Adama , Jerozolima , krzyż , księżyc , Matka Boska Bolesna , obłok , słońce , Święty Jan Ewangelista
stan zachowania: dobry
napisy i znaki: I.N.R.I , (na pionowej belce krzyża, nad głową Chrystusa) WIZERVNEKPANAIEZV SA V: PANIMARIiW KRAKOWIE Pz , (u dołu kompozycji)
numer inwentarza: ECT.3087
uwagi: Drzeworyt w dowolny sposób przedstawia wykonaną z wapienia rzeźbę Chrystusa Ukrzyżowanego z kościoła Mariackiego w Krakowie. Mieści się ona w południowej nawie, w późnobarokowym ołtarzu i jest dziełem Wita Stwosza wykonanym na zlecenie mincerza Slackera. Można przyjąć czas powstania dzieła na przełom lat 80. i 90. XV wieku, choć pojawia się również data 1491 r. W tle widnieje pejzaż Jerozolimy na srebrnej blasze. W literaturze mówi się także o figurach Marii i św. Jana, które z krucyfiksem mogły tworzyć całość. Późniejsza panorama Jerozolimy, pozwala przypuszczać istnienie podobnej kompozycji. W malarstwie niderlandzkim i dolnoreńskim XV i XVI wieku motyw ten był bowiem powszechnie znany. Wizerunek Chrystusa, tzw. "Krucyfiks Slackerowski" był obiektem kultu krakowskiego ludu. Drzeworyt pochodzi z kolekcji Józefa Gwalberta Pawlikowskiego (1793-1852)- mecenasa sztuki i kolekcjonera, działacza gospodarczego i politycznego, syna założyciela zbiorów sztuki w Medyce, które sam znacznie powiększył. Wśród różnorodnych zbiorów J. G. Pawlikowskiego znalazła się również unikatowa kolekcja 143 drzeworytów ludowych. Stanowi ona niezwykle cenny i pionierski zasób, a jej twórca należy do pierwszych zbieraczy, który – gromadząc „starożytności ojczyste” – umiał skierować uwagę na niedoceniane przez jemu współczesnych prace ludowych i prowincjonalnych artystów. Tworzona była od lat 30. do 50. XIX wieku, czyli w okresie, kiedy działali ostatni już drzeworytnicy, wykonujący swe usługi dla ludności wiejskiej. Tworząc kolekcję ludowych drzeworytów, Pawlikowski korzystał z pomocy Kajetana Wincentego Kielisińskiego (1810-1849), rysownika i rytownika, przez pewien czas opiekuna zbiorów medyckich. W czasie swoich wędrówek po Galicji, Mazowszu, Lubelszczyźnie czy Wielkopolsce nabywał on grafiki między innymi od drzeworytników i sprzedawców dewocjonaliów. Kilka drzeworytów ludowych pozyskanych zostało także przez Teofila Żebrawskiego w latach 1845-1851, również współpracującego z Pawlikowskim, który cały swój zbiór w 1849 roku przeniósł z Medyki do Lwowa. W 1921 roku spuścizna po Józefie Gwalbercie Pawlikowskim, trafiła do Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, przekazana tam przez wnuka, Jana Pawlikowskiego. Po II wojnie pozostałe we Lwowie zbiory weszły w skład Biblioteki Akademii Nauk USRR, która po odzyskaniu niepodległości przez Ukrainę przemianowana została na Lwowską Narodową Naukową Bibliotekę Ukrainy im. Wasyla Stefanyka. Drzeworyty ludowe przechowywane są w Oddziale Sztuki Biblioteki, w Pałacu Baworowskich we Lwowie. Odbitka o dawnym numerze inwentarza: 1257/35.
fotografia: Merduch, Jurij , 2013
obiekty związane:
5000000858 odbitka graficzna Chrystus na krzyżu
opracowanie dokumentu: Mosio, Grażyna, 2013.08.13,
instytucja: Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie
.
.
Moja galeria / Loguj
Login
Hasło
Midas Browser
Powered by Midas Browser ©